Oğlu Oktay Uzunçarşılı’nın ifadesiyle "her gün Eyüp’ten Beyazıt’a yürüyerek gidip gelen ve daha o dönemde her türlü zorlukla meydan okumaya kararlı bir yaşam tarzını benimseyen" bir yapıyla karşımıza çıkıyor.

Vefatının 42. yılında Eyüp’lü İsmail Hakkı UZUNÇARŞILI’yı rahmetle anıyoruz

Büyük tarih hocası Ord. Prof. Dr. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, uzun yıllar tarih öğretmenliği, müfettişliği ve milletvekilliği görevi icra etmiş değerli bir bilim insanıdır. İsmail Hakkı UZUNÇARŞILI 23 Ağustos 1888’de İstanbul Eyüp’te dünyaya gelmiştir. Babası Mehmed Latif Efendi, annesi Râtibe Hanım’dır. Darülfünunda Edebiyat bölümü okuyan Uzunçarşılı, Orada tanınmış kişilerden, 'Ahmed Midhad, Abdurrahman Şeref, Mehmed Âkif, İzmirli Ahmed Hikmet, Hamdullah Suphi'den ders almıştır. Kütahya, Kastamonu ve Balıkesir’de tarih öğretmenliği ve idarecilik yapmıştır. Tarihçiliği yanında, şairliği de olan İsmail Hakkı UZUNÇARŞILI, şiirlerinde Hezar-Dinar ve Savcı mahlaslarını kullanmıştır.

HAYATI

Ülkemizde yetişmiş büyük tarihçi Ord. Prof. Dr. İsmail Hakkı UZUNÇARŞILI, 23 Ağustos 1888’de Eyüp’te dünyaya gelmiştir. Meşrutiyet döneminin birçok aydını gibi orta tahsilini Askeri Rüşdiye’de ve Mercan İdâdîsi’nde tamamlamıştır. İdâdî’den mezun olan İsmail Hakkı

Uzunçarşılı öğretmen olmak isteğiyle Darülfünun Edebiyat bölümüne kaydolmuştur. Orada tanınmış kişilerden, 'Ahmed Midhad, Abdurrahman Şeref, Mehmed Âkif, İzmirli Ahmed Hikmet, Hamdullah Suphi'den ders almıştır. 14 Darülfünün Edebiyat Şubesini 1912 yılında bitirerek meslek hayatına atılmıştır. 15 Tarih öğretmeni olarak tayin edildiği ilk yer Kütahya olup burada sekiz yıl çalışmıştır. Millî Mücadele başladığı zaman mekteb tatilinden istifade ederek Kuva-yi Seyyare'de fahrî hizmettte bulunmuş, raportörlük yapmıştır. Kütahya'da

bulunduğu yıllarda şehrin tarihine ilişkin toplamış olduğu notlar Maarif Vekâleti tarafından yayımlanmış ve Kütahya Meclis-i Umumîsi tarafından kendisine fahrî hemşehrilik verilmiştir. 30 Temmuz 1921 tarihinde Kütahya’nın Yunanlılar tarafından işgali üzerine oradan ayrılmış, Kastamonu ve Balıkesir liselerinde öğretmenlik ve idarecilik yapmıştır.

1921 yılında Kastamonu Sultanîsi tarih muallimliğine atanmıştır. Açıksöz gazetesinde tarih yazıları yazmış, İsmail Habib Bey'in olmadığı sıralarda gazetenin başmuharrirliğini üstlenmiştir. 16 İsmail Habib, Hasan Fehmi gibi aydın kişilerle buluştuğu Kastamonu’da Açıksöz gazetesinde Kastamonu Meşâhiri’ne ait seri yazılar ile Musâhabe-i Tarihiyye başlığı altında tarih yazıları yayımlanmıştır. Kastamonu’da 1922’de yayımlanmaya başlayan Doğu Dergisi’nin sorumlu müdürlüğünü yapmıştır. Tarihçiliği yanında, şairliği de olan Uzunçarşılı, şiirlerinde Hezar-Dinar ve Savcı mahlaslarını kullanmıştır. 17 Kastamonu'da bulunduğu yıllarda Açıksöz'de altmış dört makalesi, elli iki şiiri yayımlanmıştır. 1922 yılında Kastamonu'nun sosyokültürel ve sosyoekonomik yapısını incelemek üzere Kastamonu İlim Derneği kurulmuştur. İsmail Hakkı Uzunçarşılı bu derneğin kurucuları arasında yer almış ve

tüzüğünü hazırlamıştır. 18 Açıksöz'de Kastamonu ile ilgili kaleme aldığı yazılar Kastamonu tarihi açısında önemli birer eser niteliğindedir. Bu yıllarda teftiş mahiyetinde yaptığı gezilerde civar yerlerin (Taşköprü, Boyabad, Sinop) tarihî, coğrafî, kültürel, ekonomik vb. pek çok özelliği hakkında bilgi

vermiştir. Bununla beraber içinde bulunulan Millî Mücadele dönemiyle ilgili yazmış olduğu makaleler mevcuttur. 17 Kasım 1922’de Karesi (Balıkesir) Lisesi Müdürlüğüne getirilmiştir. Burada bilimsel çalışmalara başlayan Uzunçarşılı, Karesi Tarihçesi’ni ve Karesi Meşâhiri’ni (Karesi Ünlüleri) kaleme almıştır. 26 Ekim 1926’da Milli Eğitim Bakanlığı müfettişliğine atanmıştır. Reşid Galip Beyin Milli Eğitim Bakanlığı sırasında Atatürk’ün emriyle Balıkesir milletvekili olmuş ve aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünde öğretim görevlisi olarak derslere girmeye başlamıştır.

Türk Tarih Kurumunda görev yaptığı yıllar (1931-1977) kendisine 'reisü’l müverrihin' lâkabını kazandıran yoğun araştırma ve yayın faaliyeti yılları olmuştur. 1931 yılında Türk Tarih Kurumu’na üye olmuştur. Kurum’un bir Türk tarihi yazılmasına karar vermesi üzerine Yeniçağ Kolu başkanı olan Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti tarihinin başlangıcından (1299) XVIII. Yüzyılın sonlarına (1789) kadar olan dönemini yazmayı üstlenmiştir. Uzunçarşılı’nın asıl bilimsel çalışmaları bundan sonra başlar. Bu arada Atatürk’ün ilgisini görmüş, Atatürk bir devlet adamı olarak Uzunçarşılı’yı özendirmiş ve yüreklendirmiştir. Balıkesir milletvekili olarak Meclis’de bulunan Uzunçarşılı’ya bir keresinde Atatürk: 'Hocam, siz burada ne arıyorsunuz? Gidin, gerekli yerlerde araştırmalarınızı ve çalışmalarınızı yapın' demekten kendini alamamıştır. Uzunçarşılı Türk Tarih Kurumu'nun yayın organı Belleten’in 1937’de

çıkan ilk sayısında Karamanoğlu İbrahim Bey’in Vakfiyesini yayımlamıştır. Makalelerini ve bilhassa kitaplarını Türk Tarih Kurumu'nda yayımlamıştır. Kapıkulu Ocakları Teşkilâtı ve Osmanlı Sarayı Teşkilâtı, Osmanlı Merkez ve Bahriye Teşkilâtı, Osmanlı İlmiye Teşkilâtı,

Mekke-i Mükerreme Emirleri adlı eserleri Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlanmıştır. Belleten’in ilk sayısından 1977’de vefat tarihine kadar doksan civarında makalesi, on dokuz kitabı yayımlanmış olup, makalelerinin birçoğu müstakil çalışmalardır. Kitapları ise kendi alanlarında umumî telif eserleridir.

Hayatını Türk tarih araştırmalarına adamış ve bu alanda her biri birbirinden kıymetli eserler vermiş İsmail Hakkı Uzunçarşılı, 10 Ekim 1977 tarihinde İstanbul'da vefat etmiş olup, Edirnekapı Şehitliğine defnedilmiştir.